برگزاری کارگاه ژنتیک مولکولی

به گزارش روابط عمومی انجمن سلول های بنیادی و مهندسی بافت دانشگاه خوارزمی;

در سال های اخیر، اهمیت یادگیری مهارت های عملی در رشته زیست شناسی بیش از پیش مورد توجه قرار گرفته است. دانشجویان این حوزه، به ویژه در مقطع کارشناسی، اغلب با حجم زیادی از مباحث نظری روبه رو هستند اما فرصت های محدودی برای تجربه مستقیم آزمایشگاه های مجهز دارند. همین مسئله باعث می شود فاصله ای میان آموخته های تئوری و توانایی های عملی ایجاد شود؛ فاصله ای که می تواند مانع ورود دانشجویان به عرصه های پژوهشی و صنعتی گردد.

انجمن علمی سلول های بنیادی و مهندسی بافت دانشگاه خوارزمی با درک این نیاز و با تکیه بر بازخوردهای دریافتی از دانشجویان، تصمیم به طراحی و اجرای یک کارگاه جامع و کاربردی تحت عنوان «کارگاه ژنتیک مولکولی» گرفت. این کارگاه با حضور بیش از 25 دانشجو طی دو نوبت در بهار ۱۴۰۴ برگزار شد: گروه اول در تاریخ ۲۸ و ۲۹ فروردین و گروه دوم در تاریخ ۲۵ و ۲۶ اردیبهشت، در آزمایشگاه ژنتیک دانشکده علوم زیستی دانشگاه خوارزمی. تدریس و هدایت علمی کارگاه بر عهده سرکار خانم فاطمه خدابنده، کارشناس مسئول آزمایشگاه ژنتیک دانشکده علوم زیستی بود.

ضرورت و احساس نیاز

پیش از برگزاری این کارگاه، بررسی ها و گفت وگوهایی با دانشجویان صورت گرفت. بسیاری از آنان ابراز می کردند که با وجود گذراندن دروس نظری متعدد در زمینه ژنتیک، هنوز تجربه عملی کافی در استفاده از ابزارهایی مانند میکروپیپت، ترموسایکلر یا ژل الکتروفورز ندارند. همچنین شرکت در کارگاه های بیرون از دانشگاه به دلیل هزینه های بالا و محدودیت دسترسی برای بسیاری از دانشجویان امکان پذیر نبود.
بر همین اساس، انجمن علمی تصمیم گرفت کارگاهی طراحی کند که:
هم از نظر محتوا غنی و متناسب با نیازهای آموزشی باشد،
هم از نظر هزینه مقرون به صرفه و قابل دسترس برای تمامی دانشجویان.

این نگاه باعث شد استقبال چشمگیری از کارگاه صورت گیرد و ظرفیت ها در مدت کوتاهی تکمیل شود.

اهداف کارگاه

• پر کردن خلأ میان آموزش نظری و تجربه عملی در رشته زیست شناسی
• آشنا کردن دانشجویان با تجهیزات تخصصی ژنتیک و شیوه کار با آن ها
• ارتقای توانمندی علمی برای ورود به پروژه های پژوهشی و پایان نامه ها
• ایجاد فرصت برابر برای تمام دانشجویان، فارغ از توان مالی
• تقویت علاقه مندی به حوزه های نوین زیست شناسی و کاربردهای پزشکی آن

محتوای آموزشی

این کارگاه شامل ترکیبی از مباحث نظری و عملی بود که گام به گام طراحی شده بود تا دانشجو بتواند چرخه کامل یک آزمایش ژنتیک را تجربه کند. محتوای آموزشی عبارت بود از:
1. مروری ساده بر مبانی ژنتیک مولکولی و اهمیت آن در علوم زیستی.
2. استخراج DNA از نمونه های زیستی، همراه با بررسی کیفیت و خلوص آن.
3. آموزش PCR (واکنش زنجیره ای پلیمراز)، معرفی اصول طراحی پرایمر و کاربردهای پژوهشی آن.
4. الکتروفورز ژل آگارز جهت مشاهده محصولات PCR و تحلیل نتایج.
5. تمرین کار با تجهیزات پیشرفته از جمله میکروپیپت، سانتریفیوژ، تانک الکتروفورز و ترموسایکلر.
6. نکات ایمنی و استانداردهای کار در محیط آزمایشگاهی استریل.

شیوه برگزاری
بخش نخست هر جلسه به ارائه تئوری اختصاص داشت که طی آن مدرس، مباحث علمی را با زبانی روان و همراه با مثال های کاربردی توضیح می داد. در ادامه، دانشجویان وارد فاز عملی شدند و خودشان مراحل آزمایش ها را انجام دادند. این روش نه تنها باعث درک عمیق تر مفاهیم شد بلکه اعتمادبه نفس علمی دانشجویان را نیز تقویت کرد.

بازخورد و میزان استقبال
مجموعاً بیش از 25 نفر در دو گروه در این کارگاه شرکت کردند. پرسش نامه ها و بازخوردهای شفاهی نشان داد که اکثریت دانشجویان از کیفیت برگزاری رضایت کامل داشته اند. بسیاری از آنان اذعان داشتند که این نخستین بار است که فرصت لمس و کار با تجهیزات واقعی ژنتیک را پیدا کرده اند. برخی نیز تأکید داشتند که هزینه مناسب کارگاه، امکان حضور برای آن ها را فراهم کرده است؛ موضوعی که در شرایط فعلی اقتصادی اهمیت زیادی دارد.

ویژگی های متمایز کارگاه
طراحی محتوای آموزشی متناسب با نیاز دانشجویان
تلفیق آموزش نظری و عملی در یک چارچوب منسجم
هزینه مقرون به صرفه و قابل دسترس برای طیف گسترده ای از دانشجویان
استفاده از امکانات مجهز آزمایشگاه ژنتیک دانشگاه خوارزمی
حضور مدرس متخصص و پاسخ گویی دقیق به پرسش ها
ایجاد فضای صمیمی و تعاملی میان دانشجویان و مدرس

نتایج و دستاوردها
برگزاری این کارگاه، علاوه بر ارتقای سطح علمی و مهارتی دانشجویان، دستاوردهای زیر را نیز به همراه داشت:

• افزایش اعتمادبه نفس و انگیزه علمی در میان شرکت کنندگان
• فراهم شدن زمینه همکاری های علمی و پژوهشی جدید
• تقویت جایگاه انجمن علمی سلول های بنیادی و مهندسی بافت به عنوان نهادی پویا در برگزاری رویدادهای آموزشی
• ایجاد الگویی موفق برای برگزاری دوره های مشابه در آینده

کارگاه «ژنتیک مولکولی» به عنوان یکی از شاخص ترین برنامه های علمی دانشکده علوم زیستی دانشگاه خوارزمی در سال ۱۴۰۴، با تکیه بر نیاز واقعی دانشجویان و با هدف توانمندسازی عملی آنان برگزار شد. این رویداد، ضمن پر کردن خلأ موجود در آموزش عملی ژنتیک، فرصتی برابر برای تمام علاقه مندان فراهم ساخت و با استقبال چشمگیر همراه شد. بی تردید تداوم چنین برنامه هایی می تواند نقش مهمی در پرورش نیروی انسانی متخصص و آینده دار در حوزه علوم زیستی و پزشکی کشور ایفا کند.